"Crown" Üzerinden Halkla İlişkileri Sosyolojik Okumak: Toplumlar Tanıklık, Yoldaşlık ve Görülmek İsterler

 

Kolektif /Toplumsal Yas Dönemi Halkla İlişkileri Neleri Gerekli Kılar?

Crown, bizi pek çok açıdan sorgulamalara götüren bir dizi. Yakın dönem İngiltere tarihine tanıklık etmeyi sağlarken diğer yandan aslında yakın dünya tarihinde gerçekleşen dönüşümleri de farklı bir gözle ortaya koyuyor. Dizide tüm sezon bölümleri boyunca halkla ilişkiler açısından en dikkat çeken noktayı ise Kraliyet ailesinin değişen zamanın ruhuna uyum sağlamak amacıyla bazen direnerek bazen de  kabullenici biçimlerde yaptıkları çalışmalar oluşturuyor. Kraliyet ailesi dönüşen zamana uyum sağlamada epeyce zorlanıyor. Çünkü yerleşmiş, katı gelenekleri, prensipleri kırmaları, yüzyıllardır süregelen bir tarihin omuzlarına miras ve sorumluluk diye bıraktığı alışkanlıkları üzerlerinden atıp sıyrılmaları kolay olmuyor. Katılığı büyük ölçüde de muhafaza ediyorlar.  Zira bu katı gelenekler/ kurallar ayrıcalıklarını sürdürmelerini  ve çeşitli kazanımlar elde etmelerini sağlıyor. Elbette değişime bir yanıt vermeye çalışırlarken bu elde ettikleri kazanımların ellerinden kayıp gitmesinin ve bir noktada kontrolü kaybedebilecekleri ihtimalinin  endişesini yaşıyorlar çoğu yerde. Bu anlamda yine halkla ilişkiler diliyle tanımlanacak olursa en çok takıntılı oldukları konu ise Kraliyet ailesinin algısı ve imajı. Aile üyelerinden birinin sıra dışı yaşam şekli veya olağan yaşamlarında tercih ettikleri herhangi bir eylem, aktivite, katıldıkları bir etkinlik, ya da yalnızca sade bir vatandaş gibi yaşama arzusu Kraliyet'e "aile imaj ve algılarının" bütünlüğüne zarar getirecek endişesi yaşatıyor. Bu nedenle aile üyelerinin yaşam biçimleri ısrarcı biçimde kontrol ediliyor hatta yer yer manipüle ediliyor. Kraliyet çizgisinin dışına çıkan bir eylem Kraliyet itibarının zedelenebileceği gerekçesiyle uzun sorgulamalara tabi tutuluyor. Bazen de bunu gerçekleştiren aile üyesi dışlanmalara ve tenkitlere maruz kalıyor. Kraliyet ailesinin itibarı ve algısı her şeyden üstün tutuluyor. 

Zorlu dönemlerde, tarihsel olarak önemli dönemeçlerde veya halkın bir açıklama beklediği süreçlerde Kraliyet kitle iletişim araçları yoluyla halka seslenmeye çalışıyor. Kimi zaman öyle sansasyonel gelişmeler oluyor ki, Kraliyet kendisini ne kadar gelişmelerin dışında tutmak isterse istesin her defasında halkın hemen her gelişmede kendilerini doğrudan muhatap olarak gördükleri gerçekliği ile yüzleşmek zorunda kalıyor. 

Son sezon, Prenses Diana'nın ölümü üzerine kurulu. Galler Prensesi, ayrı bir yazı konusu olacak biçimde Kraliyet'ten farklı özelliklere sahip bir yaşam sürüyor. Bu nedenle de basının sürekli ilgisini çekiyor. Galler Prensesi'nin sosyal sorumluluk çalışmaları medyada önemli bir karşılık buluyor. Ancak bunun da ötesinde Galler Prensesi Diana, halk tarafından çok büyük bir karşılık buluyor. Halk Diana'yı çok benimsiyor, çok sahipleniyor. Tony Blair'ın deyişiyle "Halkın Prensesi" oluyor. Vefatı toplumu derinden yaralıyor. Halk uzun bir yas sürecine giriyor. Kraliyet binasının önü çiçekler, notlar ve binlerce insanla doluyor. Halk yas tutuyor. Dahası (hem gerçekte hem dizide de vurgulanan) bu yasına bir "tanıklık" istiyor. Elbette bu tanığın da Kraliyet olmasını bekliyor. Özellikle toplum tarafında kolektif yaşanan yaslar "tanıklık" ve "tekrar" isterler. Bazen heykellerle, bazen mimari tasarımlarla bu yası somutlaştırırken, yıl dönümü anmaları gibi etkinliklerle yasın ve acının tekrar edilerek toplumsal hafızadan silinmemesini, kolektif zihinde kalıcı bir yer edinmesini talep ederler. 

Dizide de halkın, kendi yasına, Kraliçe II. Elizabeth tarafından tanıklık edilmesini, omuz verilmesini talebi edişi çarpıcı biçimde görülüyor. Kraliçe, başlarda kabul etmese de  daha sonra halka yapmak üzere bir açıklama kaleme alıyor. Halkın bıraktığı çiçekleri, notları okuyor, görüyor. "Hiç tanımadıkları birisi  için ağlayan insanlara" şahit oluyor Kraliyet. Prens Charles'ın kız kardeşiyle dertleştiği bir sahnede ise, Charles, Kraliçe'nin başlardaki geri duran tavrını eleştiriyor. Bu eleştirel cümlelerinde, Kraliçe'nin halkın yasına annelik edemediğini ve tıpkı kendilerine annelik ettiği zamanlardaki  mesafeli duruşunun benzerini halka karşı sergilediğini ifade ediyor.  Dizide öne çıkan Charles'ın bu cümleleri sosyolojik, psikolojik ve sosyal-psikolojik açıdan tartışılabilecek önemli noktalara işaret ediyor. Halk zor zamanlarında kendisine omuz verilmesini istiyor. Yapılacak hiç bir şey olmadığı, elden hiç bir şeyin gelmediği zamanlarda bile toplum, yalnızca acısına, üzüntüsüne, derin kederine şahitlik ve yoldaşlık eden liderler, yöneticiler arzu ediyor.  Toplum,  kolektif duygularını ifade ederken, bu iletişim biçiminin de kabul ve saygı görmesini talep ediyor. Kriz zamanlarında, toplumsal şok/travma dönemlerinde ve bunların meydana getirdiği kolektif yas süreçlerinde görülmek istiyor. 

Kolektif yas dönemi halkla ilişkileri,  görmeyi/görülmeyi, tanıklık ve yoldaşlık etmeyi ön görüyor. Böylesi dönemlerde toplumsal olarak yaşanan ortak duyguları, yoğunlaşan toplumsal iletişim durumunu bastırmak toplumu derinden yaralıyor. Halkın başa çıkmakta oldukça zorlandığı bu dönemlerde bazen yalnızca toplu gerçekleştirilen ritüellere katılmak, bazen sessiz ve kalabalık bir yürüyüşe hiç bir konuşma yapmadan  ortak olmak toplum tarafında büyük karşılıklar buluyor. Öyle ki somut, eyleme dönük bir çabadan çok daha yüklü anlamlar taşıyor böylesi bir varlık gösteriş ya da "ortak oluş".

Bu nedenle halkla ilişkiler, toplumların toplumsal iletişim biçimlerine, dönemlere özgü hassasiyetleri ve belirleyicileri dikkate alarak uyum sağlamayı gerektiriyor. Eyleme dönük, çözüm odaklı gayretlerin anlamlı olduğu zamanlarla, yalnızca halkın acısına ortaklık etmeyi gerektiren zamanların toplum tarafındaki farklılıklarını ve karşılıklarını  bilmek çok önemli bir yerde duruyor. 

Doç. Dr. H. Burcu Önder Memiş