Toplumsal İletişimde Adalet Duygusu

Toplumda adaletin varlığı o toplumdaki iletişimi büyük ölçüde etkiler. Toplumda çatışmaların, uyuşmazlıkların, sorunların nasıl çözüldüğü önemli bir konu olarak bu alanda karşımıza çıkar. Toplumsal adalet duygusu bireylerin o toplumda kendilerini güvende hissedip hissetmemelerini belirler. Aynı zamanda bireylerin kendilerini ifade etme, düşüncelerini belirtme ve tartışma özgürlüklerine de etki eder.

Toplumların uyuşmazlıkları, çatışmaları, sorunları çözebilme becerileri ya da başka bir ifadeyle kolektif olarak bu sorunlarla baş edebilme yollarını bulma becerileri onların sağlıklı ve gelişmiş olup olmayışlarını tasvir eder. Şayet çatışma durumlarını adaletli biçimde çözme becerileri ve bu anlamda ihtiyaç duyulan kurumları üretebilme kapasiteleri yüksekse o toplum daha bir “toplum” olabilme özelliği gösterir. Bireyler yaşadıkları toplum içinde kendilerini güvende hissederler. Herhangi bir sorunla karşılaştıklarında ya da zarara uğradıklarında bunun tazmin edileceğini dair güven taşırlar.

Özellikle kamu yararının büyük ölçüde örselendiği, hasar aldığı türden kriz süreçlerinde toplumlarda adalet duygusu yoğun bir şekilde ağır basar. Toplum suçluların bir an önce bulunup gerekli cezai yaptırımlara maruz kalmasını talep eder. Hukukun ve yasaların bir an evvel uygulamaya sokulup işletilmesini arzu eder. Çünkü toplumlar yaşadıkları buhrana bir anlam vermek isterler. Tam da bu noktada adaletin sağlanması önem taşır. Kamu yararının tehdit altında olduğu toplumsal kriz durumlarında adaletin yerine getirilmesi (veya getirilme çabası içinde olunması), toplumların yaşadıkları bu zorlu, öfke dolu süreci bir nebze olsun çekilebilir kılmalarını ve bu süreci anlamlı bir yoruma dönüştürmelerini sağlar. Aynı zamanda bu türden kriz dönemlerinde dayanışma ihtimalinin yolu açılmış olur.

ADALET VE TOPLUMSAL ADALET KAVRAMI

Adalet hakkın göz önünde bulundurulması, eşit olarak herkesin yasalardan yararlanması, doğruluk, hakkı olana hakkını verme gibi unsurları içeren, eşitliği temel alan bir kavramdır (Ceylan, 2012 : 751).

Bir değer yargısını ortaya koyar. Toplu halde yaşamı devam ettirmeye çalışmanın getirdiği koşulların gerçekliğine dayanır ve bunun duygusunu yansıtır. Bu, "adalet duygusu"dur. Adalet hukukun hedefidir. Toplumsal yaşamda barış, eşitlik ve aynı zamanda bir düzen sağlamayı kapsar. Toplumsal adalet, bireyi, artık bir bütünün parçaları olarak değerlendiren bir bakış açısıyla görür. Birey-toplum ilişkisini ve bireyler arasındaki ilişkileri böyle bir bakış üzerinden düzenlemeye çalışır. Amacı toplum içinde kurulan ilişkileri, toplumun ortak faydası kapsamında, toplum bütünlüğünü de gözetecek şekilde kurgulamaktır. Bu anlamda adalet arzusu hukuka da yön veren bir yerde durur. Çünkü hukuk da toplumda bireyler arasındaki ilişkileri bir toplumsal düzeni inşa edecek biçimde tasarlama gayreti içindedir. Adalet, toplumların düşünü kurduğu bir arzudur. Toplumda daha iyi yaşam biçimleri kurmak için alınan kararlardır. Toplumların düşü ve arzusu olan adalet/toplumsal adalet eşitliği, ayrımcılığın olmamasını ve kişilere özel muamelelerin veya uygulamaların yapılmamasını öngörür. Ayrımcılığın yapılmamasını, özel uygulamalara izin verilmemesini sağlayan şey de toplumsal bilinç ve toplumsal hassasiyettir. Bu türden toplumsal reflekslerin herhangi bir eşitsiz uygulama ya da durum karşısında hayli gelişmiş olması gerekir (Çeçen, 2020: 19-31).

Toplumsal güvensizlik, adaletin olmadığı bir toplumsal yaşayışta hızla yayılır. Yerini korku ve endişe alır. Böyle hallerde toplum, toplu yaşayışın her türden biçiminde ifadelerini gizler ya da örtük yaşar. Bu gibi durumlar toplumların sağlıklı yaşamalarının, sağlıklı iletişim kanalları geliştirmelerinin önünde ciddi bir engel oluşturur. Aynı zamanda toplumların kendilerini ifade etmelerini sağlayan sanat, kültürel yaşam, kamusal alanlar ..vb. pek çok yerde fikir ve yaratıcı eylemin önüne geçer. Toplumun kendini sağaltmasının önüne ciddi bir set çeker. Bu nedenle bir toplumun adalet duygusunun ve adalet arzusunun gerçekçi biçimlerde karşılık bulması o toplumun bireylerinin toplum içinde iletişimlerinin teminatı olarak karşımıza çıkar.

Doç. Dr. H. Burcu Önder Memiş

Kaynaklar

Nurçay Türkoğlu (2010). Toplumsal İletişim, 4. Bas., İstanbul : Urban Yay.

Şule Şahin Ceylan (2012). "Nesiller Arası Adalete Faydacı Bir Yaklaşım", Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 61(2), 749-771.

Anıl Çeçen (2020). Adalet Kavramı. 5. Bas., Ankara : Astana Yay.

Şule Şahin Ceylan (2012). "Uyuşmazlık Çözümlerinde Yargı Alternatifleri", HFSA, Hukuk Felsefesi ve Sosyolojik Bakışlar V Sempozyumu, İstanbul Barosu HFSA Bildiriler/1, 25. Kitap, İstanbul Barosu Yayınları, 188-196.