Halkla İlişkiler Üzerine

    Halkla ilişkiler kimi zaman eleştirilen ancak doğru yerlerde, doğru ellerde uygulandığında özellikle toplumsal anlamda pek çok fayda sağlayan disiplinler arası bir bilim. Araştırma yöntemlerini gerekli kılması, çeşitli uygulama alanlarında analitik ve stratejik düşünce yapısına ihtiyaç duyması nedeniyle bilim olarak kabul edilmekte. Her ne kadar popüler kültür ürünü dizilerde, filmlerde son derece sakat ve bir o kadar  cinsiyetçi perspektifle mesleki imajı zedelense de, gerçekte halkla ilişkiler buralarda gösterilenlerden çok farklı yapıda bir meslek. 

    Öncelikle hemen şunu söylemek gerekli ki, halkla ilişkiler dört yıllık lisans eğitimi şart olan, bu lisans eğitimi boyunca da yalnızca halkla ilişkilerin profesyonel uygulamaları ve mesleki donanımları ile değil aynı zamanda farklı disiplinlerle de beslenmenin gerekli olduğu bir dal. Bu nedenle "halkla ilişkiler uzmanıyım" diyenlerin mesleki ehliyetleri ve lisans diplomaları sorgulanmalıdır.  Dört yıllık hukuk eğitimini tamamlayarak, hukuk diplomasını almayanların avukatlık yapamayacakları ya da eğitim fakültesi diplomasına sahip olmayanların öğretmenlik yapamayacağı gibi iletişim fakültelerinin halkla ilişkiler bölümlerinden mezun olmayanların da bu mesleği yerine getirmemeleri gereklidir. Buna izin veren kurumlar, her şeyden önce kendi zamanlarını, paralarını, kurumsal birikimlerini ve kurumsal itibarlarını ehil olmayan ellerde çöpe atmış olacaklardır. Öncelikle halkla ilişkiler uzmanının ciddi bir sosyoloji, psikoloji, tarih alt yapısının olması gerekmektedir. Yani kısaca diğer sosyal bilim dallarıyla ilgili olmalıdır. Sosyoloji temeli zayıf olan, sosyolojik anlamda entelektüel birikimi yetersiz olan, halkla ilişkiler uygulayıcıları (ki bu ancak dört yıllık  lisans eğitimi ile kazanılabilir) toplumu, halkı ve onun ihtiyaçlarını anlamaktan, okumaktan uzak kalacaklardır. Dolayısıyla hayata geçirilen halkla ilişkiler uygulamaları (sosyal sorumluluk çalışmaları, sponsorluk...vb) içi boş, hiçbir biçimde alt yapısı olmayan ve toplumun, halkın hiç bir ihtiyacına karşılık gelmeyen uygulamalardan ibaret kalacaklardır. Tabi olarak kurum da bu uygulamalardan hiç bir geri dönüş, fayda sağlayamayacaktır. Bunu sağlayamayacağı gibi daha da kötüsü bu içi boş ve hiç bir alt yapısı olmayan uygulamalarla kurumsal imajını, kurumsal itibarını da zedeleyecektir. 

    O halde öncelikle "halkla ilişkiler ve halkla ilişkiler uzmanı ne değildir, kim olamaz? "sorularının karşılıklarını bu şekilde yanıtlamak gerekir. Hemen şunu da tekrar vurgulamak yerinde olacaktır : Halkla ilişkiler uzmanı halkla ilişkiler ve iletişim donanımları anlamında yeterli bilgiye sahip olmanın yanı sıra (bunları zaten çok iyi bilmelidir) çokça sosyoloji, sosyal psikoloji, siyaset, politika okumaları yapmalı, güncele hakim olmalıdır. Ayrıca kendi alanı içerisinde iyi bir basın ve basın işleyiş bilgisine sahip olmalı, gazetecilik ilkelerini  bilmelidir. Hem yazılı hem de sözlü ifadesinin güçlü olmasına ise meslek hayatı boyunca ihtiyaç duyacaktır. Bu nedenle kalemi de, okumaları da güçlendirmelidir. Kağıt, kalem temasının iyi bir seviyede olması ve sevilmesi gerekir. 

    Halkla ilişkiler literatüründe çok önemsenen ve halkla ilişkilere çok ciddi bir yeni boyut/perspektif getiren James E. Grunig ve arkadaşlarının "Halkla İlişkiler ve İletişim Yönetiminde Mükemmellik" adlı kitaplarında çok sevdiğim bir şey söylerler ki çok önemlidir : "Bilim insanlarının objektif olması gerekir, halkla ilişkiler uygulayıcısının ise dünya görüşü yaptığı ya da yapacağı çalışmaları etkiler, onlara yön verir" derler. Yani James E. Grunig ve arkadaşlarının da vurguladıkları gibi halkla ilişkiler uygulayıcısı ziyadesiyle "taraftır". Taraf olduğu yer, çalışmaları, bu çalışmaların etik boyutunu etkiler, şekillendirir. Biz akademide, halkla ilişkiler eğitimlerinde bu durulması gereken tarafın etik, ahlaki ölçütler olması gerektiğini, doğru bilgilerin verilmesi gerektiğini, etik anlayışa uymayan hiç bir kurumun ya da çalışmanın halkla ilişkiler danışmanlığının üstlenilmemesi gerektiğini söyleriz. Her şeyin halkla ilişkileri yapılmaz, yapılmamalıdır. Her işin, her kurumun halkla ilişkiler danışmanlığı üstlenilmemelidir. Danışmanlığı alınacak kurumun, firmanın ve  çalışmaların geri planı, alt yapısı, ana amaçları iyice sorgulanmalıdır. Aksi halde, halkla ilişkiler uzmanı/uygulayıcısı da  kendi mesleki kariyerini ve itibarını da uzun süre zor durumda bırakacak işlerin içinde bulabilir kendisini. 

    Bu nedenle halkla ilişkilerin, demokratik bir iletişim zemininde ne denli gerçekleştiğinin veya gerçekleşeceğinin, bu zemine ne katabileceğinin, iletişime muhatap tarafların eşit ifade haklarının olup olmadığının, toplumun bu işin neresinde durduğunun ve daha da önemlisi toplumun faydasının ne olduğunun sorgulanması iyi yapılmalıdır. Topluma fayda sağlamayan, toplumsal aklın önemsenmediği bir çalışma etik olmadığı gibi, böyle bir çalışma halkla ilişkiler çalışması kapsamında da olmamalıdır, değerlendirilmemelidir. Halkla ilişkiler her şeyden önce insan aklını hafife almamalı, insan aklını önemsemeli, insana değer vermeli ve insani değerlerden sapmamalıdır. Bu anlamda halkla ilişkiler uzmanları tarafından  "çift yönlü simetrik halkla ilişkiler" iyi okunmalıdır. Demokratik bir halkla ilişkiler perspektifinden yeniden sorgulanmalıdır. 

Dr. Öğr. Üyesi Hatice Burcu Önder Memiş 

KAYNAKLAR 

Halkla İlişkiler ve İletişim Yönetiminde Mükemmellik (James E. Grunig ve ark.)

Public Relations (Alaeddin Asna) 

Halkla İlişkiler Kavram, Strateji ve Uygulamaları ( Ayla Okay-Aydemir Okay) 

Halkla İlişkiler Bir Kültür Politikası (Seda Mengü) 

Halkla İlişkiler Bildiğimiz Dünyadan Başka Bir Dünyaya Geçerken (Hatice Burcu Önder Memiş)