İletişimin Yolculuğu : İletişim Nedir? Nasıl Başlar ve Nasıl Devam Eder?

    İletişim uzun bir yol, uzun bir yolculuk. Öyle ki, nefes almaya başladığımız andan itibaren bu yolun ve yolculuğun içine bırakılıyoruz. Sonrası bir kendini anlama ve anlamlandırma süreci...Ucu bucağı yok...İletişim başkalarıyla olan değil midir? diye bir soru akla gelebilir. O halde neden kendini anlama ve anlamlandırma tarafından başladık iletişim konusuna? Çünkü kendimizi tanıma ve anlamlandırmada "başkaları" önemli. Biz buna iletişim alanındaki akademik yazında "öteki" de diyebiliyoruz. Öteki olmadan beni tanımlayamıyoruz, anlamlandıramıyoruz. Öteki olmadan bir iletişim ortamı yaratamıyoruz, öteki olmadan iletişimimizi yöneltebileceğimiz bir yer bulamıyoruz. Bu nedenle öteki önemli. Bu durum kişilerarası iletişimden ülkelerin, toplumların birbirleriyle ilişkilerine değin geçerli.  Buradan Jürgen Habermas'ın Öteki Olmak ve Ötekiyle Yaşamak adlı kitabını da selamlamak ve hatırlamak gerekiyor.

    İletişim önce kişinin kendisiyle başlayan içsel bir süreç. Kişi kendisiyle olan iletişim serüveninde kendisini tanıdığı, kendisine değer verdiği, kendisini anladığı ve anlamlandırdığı ölçüde başkalarıyla olan iletişiminde başarılı oluyor. Burada "iletişimde başarılı olmayı", ilişkilerden duygusal olarak tatmin sağlayabilmek, başkalarıyla birlikte olmaktan, konuşmaktan, paylaşmaktan, başkaları karşısında kendini doğru ifade edebilmekten,  başkalarını dinlemekten keyif alabilmek ve bunları kişinin kendi gelişimi adına değerlendirebilmek tarafından okuyabiliriz. Aksi halde iletişimde başarılı olabilmek günümüzün rekabet ortamında çeşitli maskelerle perdelenmiş bir hırsın ötesine geçmez ve yanlış, eksik yorumlanmış olur. 
İletişimin  bir şeması var. İletişim ve halkla ilişkiler derslerimizde hep bu şemaya döner döner bakarız. Bu şema iletişimin başladığı kaynak, kaynağın ilettiği mesaj, mesajın yöneltildiği alıcı düzleminde ilerler. Şayet diye ekleriz, iletişim çift yönlü ise alıcıdan kaynağa giden bir de geri-bildirim vardır. Mesaj bu geri bildirimler arasında yeniden ve yeniden tasarlanarak gönderilir. Tabi bunlara daha sonra mesajın aktarıldığı kanalı ve iletişim ortamını ekleriz. Derken, iletişimi engelleyebilecek ve yanlış anlaşılmalara sebep olabilecek gürültü (psikolojik, fiziki) etkenlerinin varlığı diye halkaları genişletiriz. Ancak yaşam pratiklerimize dönüp baktığımızda, durum her zaman bu şemadaki gibi bir düzlemde tatlı tatlı ilerlemez. Yanlış anlaşılmalar pek çoktur. Mesajlar yanlış ortamlarda, yanlış zamanlarda, yanlış kanallarla gelir gider.  Bunların artması kişilerdeki psikolojik hareketliliği arttırır. Ortamın tansiyonu yükselir. Çatışmalar başlar. İletişimde yaşanan bu aksaklıklar da elbette kişiye pek çok şey öğretir. Kendimize, ilişkilerimize, içinde bulunduğumuz ortamlara tekrar tekrar dönüp bakmamızı, onları yeniden ele alarak değerlendirmemizi sağlar. Her şeyden önce biraz durmamıza yardımcı olur. İşte bu "durmak" , "es vermek" iletişimde o denli önemlidir ki...Öfkeli tepkilerin önüne geçer, mesaj tasarımlarının yeniden gözden geçirilmesini ve düzenlenmesini sağlar. "Ben ne yaptım?", "Neden bu oldu?", "Bundan sonrasında nasıl davranmalıyım?", "Yanlışım nerede?", "Karşı tarafın yanlışı nerede?", "Ben gerçekte neyim, kendimi nasıl tanımlıyorum ve ne istiyorum?, "Aktarmak istediklerimi nasıl söylemeliyim?" sorularının karşılıklarını kendimize dürüstçe verebileceğimiz bir alan ve zamanı içimize taşıyıverir bir anda...İşte iletişimde yaşanan aksaklıklar sonucu bir anda içimize taşınıveren bu alan ve zamanda  kendimizle kalabilmek ve kendimize dürüstçe bu soruların cevaplarını verebilmek,  daha sağlıklı iletişim ortamlarına yönelmemizi sağlar. Bu da şüphesiz hayattan aldığımız doyumu arttırır ve yaşamımızı daha anlamlı kılmamızı destekler.

    Buradan başlamak gerek o halde. Şu soruları sormalı : "Ben kimim, neyim, ne istiyorum, iletişimde kaldığım ortamlardan hoşnut muyum yoksa daha farklı iletişim ortamları içerisinde olmak ister miyim?".

    Uzun bir serüvene çıkarız iletişimle birlikte. Nerede, ne zaman, ne yaşayacağımızı bilemeyiz. Ama bildiğimiz tek bir şey vardır ki o da bu yolda yaşadığımız iyi, kötü her şeyin bizi kendimize bir adım daha yaklaştırdığı ve dünyanın iletişim kurabildiğimiz kadar anlamlı olduğudur...

    Dr. Öğr. Üy. Hatice Burcu Önder Memiş

    KAYNAKLAR 

    Kişilerarası İletişim (Prof. Dr. Demet Gürüz, Doç. Dr. Ayşen Temel Eğinli)

    İletişim Becerileri (Dr. M. McKay, Dr. M. Davis, P. Fanning)

    İletişim Donanımları (Doğan Cüceloğlu)