Rusya-Ukrayna Savaşı'nın İletişim/Medya Boyutundan Kısa Bir Değerlendirmesi

    Dijitalleşme, bilgiye hızlı ve kolay ulaşma çağı beraberinde bazı sorunları da getirdi. Ne yazık ki bu sorunların en büyüğü dezenformasyon. Çok fazla bilgiye sahip olduğumuzu düşünüyoruz ancak bu bilgilerin bir çoğu eksik, manipülatif veya doğru olmayan bilgileri içeriyor. Oysa ki, savaş gibi, deprem gibi, terör saldırıları, salgınlar  gibi halkla ilişkiler alanında kontrol dışı veya dış kaynaklı diye tanımladığımız kriz süreçleri içerisinde halkı doğru bilgilendirmek çok önemli bir yer teşkil ediyor.  Fakat savaş bu türlerden biraz daha farklı dinamikler içerdiğinden diğer kriz türlerinden ayrılıyor. Savaşta bir mücadele, bir rekabet durumu söz konusu. Rakipleriniz var. Dolayısıyla burada algı yönetimi devreye  giriyor. 

    Güçlü olmak, kaynaklara sahip olduğunu göstermek, mücadele ettiğini, yılmadığını göstermek savaş süreci içerisinde en önemli algı yönetim sürecini içeriyor. Bu durumu iletişim ve halkla ilişkiler süreçleri açısından şöyle okumak lazım : Barış zamanlarda bile uluslararası iletişim ve halkla ilişkiler kapsamında ülkelerin imajları ve algılarını yönetmeleri çok önemli bir yer tutarken, rekabetin ve ölüm-kalım meselesinin devrede olduğu bir savaş sürecinde bu daha da önem kazanıyor…Güçlü olanın hayatta kalacağı evrimsel olarak da bir gerçeklik iken, burada ülkelerin güçlü oldukları algılarını ortaya koymaları savaşın silahsız kısmının ve aynı zamanda silahlı mücadele kısmının da çok önemli ve tamamlayıcı bir parçası haline geliyor. Dolayısıyla bu algıyı oluşturabilmek adına bilgilerin doğruluğu bir savaş durumu içerisinde geri planda kalıyor.

    Bu durum yeni değil ve yalnızca savaş durumlarına özgü de değil. Post-truth çağında yaşıyoruz. Bu özellik,  modern (ve aslında) post-modern dönem insanın taşıdığı en önemli parçası, özelliği haline gelmiş durumda. Yani gerçekliğin kendisi önemli değil. Önemli olan kişinin iyi hissedip hissetmediği…Dolayısıyla bu özellik, kişilerin neye inanıp neyi göz ardı edecekleri üzerinde belirleyici oluyor.

    Sosyal medyanın ve medyanın yoğun etkisi karşısında bu dezenformasyondan kaçmamız pek de mümkün değil. Bir şekilde eksik, manipülatif, yanıltıcı bilgilere, haberlere, içeriklere hepimiz maruz kalıyoruz. Bu olumsuzluğu azaltmak için güvenilir, tarafsız haber ajanslarından, güvenilir bilgi kaynaklarından süreçleri takip etmek gerekiyor. Bunlar, sürecin içine yaşayarak dahil olan kişilerin doğrudan bilgilendirmeleri olabileceği gibi, konu uzmanlarının tarafsız görüşleri de olabilir. Peki kaynaklardan gelen bilgilerin güvenilir, tarafsız ve doğru bilgi olduğu nasıl anlaşılır? Doğru bilgi/enformasyon şu özellikleri taşır : 

·       İzleyici/dinleyicilerin doğrudan duygularına hitap etmez,

·       İzleyici/dinleyicilerde hassas duyguları harekete geçirici cümle örgüleri, anlatıları taşımaz,

·       Haberin içeriğinde acı, keder verici bir dram var olsa da, bu durumu sebep-sonuç ilişkilerini ve etkilerini ortaya koyacak (kişisel, taraflı yorum olmadan) şekilde aktarır,

·       Kişilerin yalnızca “iyi hissetmeleri” veya yalnızca “kötü hissetmeleri, korkmaları, paniklemeleri” üzerine odaklanmaz,

·       Yorumlar yoktur veya makul miktardadır, azdır. Mümkün olduğunca enformasyon kısmı ağırlıktadır.

 ·       Bir haber kaynağının görevi yalnızca bilgi vermektir. Yorumlar izleyici/dinleyicilere aittir. Yorumlar ve tartışmalar kamusal alanlarda yürütülecek ve vatandaşların özgür iradeleri ve sorgulamalarıyla gerçekleşecek demokratik süreçlerdir.

    Takip ettiğimiz haber kaynaklarından gelen bilgileri bu özelliklere dikkat ederek eleyebiliriz veya takip etmeye devam edebiliriz. Bu özellikler, bizim doğru bilgilere ulaşmamızda belirleyicidirler. 

Dezenformasyon içerikli paylaşımlardan kendimizi nasıl koruyabiliriz? 

         Dezenenformasyon içerikli paylaşımlar günlük iletişim biçimlerimizi, ilişkilerimizi etkilemekte. Şunu unutmamak gerekiyor ki medya neyi, nasıl düşünmemiz gerektiği hususunda önemli bir belirleyiciliğe sahip. Yani algı süreçlerimiz üzerinde çok büyük bir kontrol gücüne, hegemonyaya sahip. Medyanın gündemde tuttuğu konular her zaman gerçek gündemler olmayabilir. Bunlar propaganda stratejilerinin birer parçasıdır. Bu nedenle suni gündemler karşısında farkındalığımızın olması gerekiyor. 

      Dezenformasyon içerikli paylaşımlardan kendimizi korumamızın en önemli yolu, bizi yanılttığını hissettiğimiz, kışkıştırıcı, tetikleyici, olumsuz davranış ve hissediş biçimlerinin ortaya çıkmasına neden olucu içerikleri takip etmememizdir. Bu yanıltıcı bilgilerin en önemli bir diğer özelliği de zarar verici, yıkıcı bireysel veya kitlesel eylemlerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamalarıdır.  Kişilerin takibi azaldıkça bu tür paylaşımlar veya bilgi akışları da kendilerine rağbet edilmediği için azalacaktır. Böylece bu kısır döngü kırılmış olur. Takipte kaldıkça ve emin olunmadan bu içerikleri, videoları, bilgileri, haber metinlerini paylaştıkça kısır döngüyü arttırmış oluruz. Bu nedenle en önem nokta bu haber kaynaklarından gelen bilgi akışlarında farkındalığımızı yüksek tutmak, takip etmemek ve onları paylaşarak çoğaltmamaktır. 

Doç.Dr. Hatice Burcu Önder Memis